Miasteczko Śląskie
parafia Wniebowzięcia NMP


O dawnej Mszy świętej


O dawnej Mszy świętej

„Tym wszystkim katolikom, którzy żywią przywiązanie do niektórych dawnych form liturgii i dyscypliny tradycji łacińskiej, pragnę wyrazić moją wolę - i proszę, by podjęli ją także biskupi oraz osoby pełniące w Kościele posługę duszpasterską - ułatwienia im komunii kościelnej poprzez decyzje mające na celu zagwarantowanie szacunku dla ich słusznych życzeń (...) wszędzie należy uszanować nastawienie tych, którzy czują się związani z liturgiczną tradycją łacińską, poprzez szerokie i wielkoduszne zastosowanie wydanych już dawniej przez Stolicę Apostolską zaleceń co do posługiwania się Mszałem Rzymskim według typicznego wydania z roku 1962”
Jan Paweł II, motu proprio Ecclesia Dei z 2 lipca 1988 r.
Msza trydencka

Wielu żyjących dzisiaj młodych katolików słyszało od swoich babć, dziadków czy rodziców, iż kiedyś (jeszcze w latach 60-tych XX wieku) Msza św. sprawowana była inaczej niż obecnie. Często jednak opowiadania te sprowadzają się do stwierdzenia, iż była ona odprawiania po łacinie, tyłem do wiernych. Taki opis bynajmniej nie zachęca przeciętnego katolika do głębszego zainteresowania się dawną liturgią.

Pokutuje ponadto błędne przekonanie, iż dawna Msza została zakazana, a jedyną legalną formą sprawowania Najświętszej Ofiary jest porządek Mszy św. (łac. Ordo Missae), jaki spotykamy powszechnie w naszych kościołach. Można zrozumieć brak wiedzy na ten temat u zwykłego katolika, bolesne są jednak wypowiedzi kapłanów czy kleryków, jakoby dawna forma liturgii nie mogła być obecnie sprawowana (wprowadza to niewątpliwie zamęt wśród wiernych).

Jeszcze w latach 60-tych XX wieku Kościół Katolicki sprawował Mszę św., skodyfikowaną w ramach reform zarządzonych przez Sobór Trydencki przez papieża św. Piusa V w Mszale Rzymskim z 1570 r. Należy jednak podkreślić, iż papież ten nie stworzył żadnej nowej liturgii; ustalił jedną formę Mszy św., powszechnie sprawowaną na całym świecie, usuwając pewne lokalne modyfikacje (niektóre części Mszy św., jak np. kanon, czyli najważniejsza część Mszy św. z konsekracją były niezmienne już od V wieku). Nakazał jednocześnie, aby na całym świecie, we wszystkich kościołach, gdzie obowiązuje łaciński obrządek rzymski, Mszę św. sprawowano w identyczny sposób, właśnie według Mszału przez siebie ogłoszonego. Miało to służyć obronie wiary katolickiej przed szerzącą się reformacją. Zezwolił jednak na dalsze istnienie tradycji liturgicznych, które mogły poszczycić się ponad 200-letnim istnieniem. W ten sposób z czasem liturgia rzymsko-katolicka, która do XVI wieku nie była jednolita (choć różnice w poszczególnych diecezjach nie były zbyt duże), została ujednolicona.

Kolejni papieże dodawali do Mszału Rzymskiego formularze mszy św. ku czci nowych świętych. Kilku papieży usunęło samowolne zmiany wprowadzane do mszału oraz zmodyfikowało nieco rubryki, byli to Klemens VIII (1604 r.), Urban VIII (1634 r.), Leon XIII (1897 r.), św. Pius X (1911 r.), Pius XII (1955) i bł. Jan XXIII (1960). Ten ostatni z wymienionych papieży ogłosił w 1962 r. kolejne wydanie typiczne (czyli wzorcowe) Mszału Rzymskiego, które jest jednocześnie ostatnim wydaniem tradycyjnego Mszału Rzymskiego.

Tę dawną formę liturgii chyba najlepiej określać mianem klasycznego rytu rzymskiego lub tradycyjnego rytu rzymskiego w odróżnieniu od liturgii, w której uczestniczymy obecnie w naszych kościołach, która również jest rytem (obrządkiem) rzymskim, tzw. odnowionym.

Dlaczego nie sprawuje się dzisiaj liturgii w ten sposób, w jaki czynili to nasi przodkowie? 4 grudnia 1963 roku została ogłoszona pierwsza z konstytucji Soboru Watykańskiego II Konstytucja o Liturgii Świętej „Sacrosanctum Concilium”. Określiła ona ogólne normy odnowy i rozwoju liturgii. Powołano radę ds. wykonania postanowień tej konstytucji. Prace trwały przez całe lata 60-te i 70-te XX wieku, choć niektóre obrzędy odnowiono dopiero pod koniec lat 90-tych (np. obrzędy egzorcyzmów w 1999 r.).

Nastał wreszcie rok 1969, kiedy papież Paweł VI ogłosił konstytucją apostolską „Missale Romanum” nowy mszał rzymski. W roku 1975 ukazało się drugie wydanie wzorcowe tego mszału, na podstawie którego przygotowano w 1986 r. Mszał Rzymski dla diecezji polskich, według którego sprawowana jest Msza św. w naszych kościołach. W roku 2002 ukazało się trzecie wydanie typiczne Mszału Rzymskiego.

Reforma liturgiczna przeprowadzona po Soborze Watykańskim II została przeprowadzona na taką skalę, iż wzbudziła w wielu środowiskach katolickich pewne zamieszanie i obawy utraty „ich” Mszy św., do której byli przyzwyczajeni i którą dobrze znali. Skala zmian w porządku Mszy św. była ogromna, nie chodziło tylko o rozszerzenie możliwości stosowania języków narodowych i zwrócenie się kapłana w stronę ludu, ale o zmiany o wiele głębsze m. in. wprowadzenie nowych modlitw eucharystycznych, które mogły być odtąd stosowane na równi z Kanonem Rzymskim, który przez niemal 1500 lat był jedyną dozwoloną modlitwą eucharystyczną. Ponadto uproszczono liczne obrzędy, usunięto wiele modlitw mszalnych.

Część środowisk katolickich uznała te zmiany za wykraczające poza zalecenia Soboru Watykańskiego II, który niewątpliwie zalecił przerobienie układu Mszy św., aby „wyraźniej uwidocznić właściwe znaczenie i wzajemny związek poszczególnych części, a wiernym bardziej ułatwić czynny i pobożny udział” (Konstytucja o Liturgii, nr 50). Niestety sobór wypowiedział się na tyle ogólnie o reformie liturgicznej, iż różnie można interpretować jego słowa.

Środowiska przywiązane do tradycyjnej liturgii rzymskiej rozpoczęły starania o utrzymanie dotychczasowej formy sprawowania Mszy św. i innych sakramentów. Pojawił się problem natury prawnej, czy konstytucja „Missale Romanum” promulgująca nowy Mszał Rzymski zakazała używania Mszału Rzymskiego z 1962 r.? Nie ma w niej takiego stwierdzenia, jednakże należy pamiętać, iż Mszał Rzymski ogłoszony przez Pawła VI nosił w tej konstytucji określenie „odnowiony według postanowień Soboru Watykańskiego II”. Odnowiony – gdyż Sobór Watykański II nie chciał wcale tworzenia nowego Mszału, nowego obrządku, ale jedynie odnowienia dotychczasowej formy liturgii. Powszechnym w świecie katolickim stało się zatem przekonanie, iż dotychczasowa forma odprawiania Mszy św. została zastąpiona nowym porządkiem Mszy Pawła VI i może być tolerowana do czasu pełnego przyjęcia i nauczenia się nowego sposobu sprawowania Mszy św.

Wątpliwości co do możliwości zakazu sprawowania dawnej Mszy św. budził przywilej udzielony wszystkim kapłanom przez papieża św. Piusa V w przywołanej wyżej bulli „Quo Primum” z 1570 r. Brzmi on nastepująco:
Na mocy treści niniejszego aktu i mocą Naszej Apostolskiej władzy, przyznajemy i uznajemy po wieczne czasy, że dla śpiewania bądź recytowania Mszy św. w jakimkolwiek kościele, bezwzględnie można posługiwać się tym Mszałem, bez jakichkolwiek skrupułów sumienia lub obawy o narażenie się na karę, sąd lub cenzurę, i że można go swobodnie i zgodnie z prawem używać. Żaden biskup, administrator, kanonik, kapelan lub inny ksiądz diecezjalny, lub zakonnik jakiegokolwiek zgromadzenia, jakkolwiek nie byłby tytułowany, nie może być zobowiązany do odprawiania Mszy św. w inny sposób, niż przez Nas polecono.”

Msza w klasycznym rycie rzymskim

Wielu kapłanów na całym świecie nadal odprawiało na mocy tego przywileju mszę św. w klasycznym rycie rzymskim, nie widząc potrzeby proszenia o zgodę kogokolwiek. Jednakże watykańska Kongregacja ds. Kultu Bożego (urząd kościelny zajmujący się liturgią) faktycznie stopniowo ograniczała możliwość odprawiania Mszy św. w dawnej formie do kapłanów starszych wiekiem, chorych, którym trudno było przystosować się do nowych zasad. Władza kościelna udzielała specjalnych zezwoleń poszczególnym kapłanom na odprawianie nadal dawnej Mszy. Z takiego przywileju korzystał do śmierci św. Josemaria Escriva de Balaguer, założyciel Opus Dei. Ważnym wydarzeniem było udzielenie indultu na odprawianie mszy św. w klasycznym rycie rzymskim w diecezjach Anglii i Walii, którego udzielił w 1971 r. papież Paweł VI na prośbę kilkudziesięciu intelektualistów angielskich. Nie wszyscy jednak, którzy prosili o zezwolenie na takie msze, otrzymali pozytywną odpowiedź.

W roku 1980 została rozesłania do biskupów całego świata „ankieta” dotycząca wykonania reformy liturgicznej w ich diecezjach i stosunku wiernych do nowego Mszału Rzymskiego. Wyniki tej ankiety wykazały nieznaczność problemu księży i wiernych proszących o odprawianie Mszy św. w klasycznym rycie rzymskim. Papież Jan Paweł II chcąc wyjść naprzeciw pragnieniom tych grup pismem „Quattuor abhinc annos” z 3 października 1984 roku udzielił biskupom z całego świata prawa do udzielania poszczególnym kapłanom, którzy o to proszą, indultu na odprawianie mszy św. według mszału z 1962 roku. Indult ten opatrzono następującymi warunkami:

  1. Proszący o indult nie mogą negować prawowierności i doktrynalnej prawdziwości Mszału Rzymskiego ogłoszonego przez Pawła VI. 
  2. Msza w klasycznym rycie rzymskim może być sprawowana wyłącznie w miejscu, w dniu i w czasie określonym przez biskupa diecezjalnego, ale nie w kościołach parafialnych.
  3. Msza może być sprawowana na podstawie mszału z 1962 r. wyłącznie w języku łacińskim.
  4. W czasie celebracji nie wolno używać wymiennie tekstów obu mszałów.
  5. Każdy biskup ma obowiązek informowania Stolicy Apostolskiej o udzielonych indultach.

W roku 1986 papież powołał komisję ad hoc do oceny realizacji indultu z 1984 r. W skład komisji weszło ośmiu kardynałów, zajmujących ważne stanowiska w Kurii Rzymskiej. Orzekli oni, iż warunki indultu z 1984 r. były zbyt restrykcyjne i należy je złagodzić. Zaproponowali konkretne ułatwienia, których jednak nie ogłoszono w formie prawa kościelnego. Papież zwrócił się również do tej komisji z dwoma pytaniami:

  1. Czy papież Paweł VI lub inna prawowita władza prawnie zabroniła celebracji Mszy trydenckiej obecnie?
    Odpowiedź kardynałów: Msza św. Piusa V nigdy nie została zakazana.
  2. Czy biskup może zabronić księdzu, znajdującemu się w sytuacji regularnej, celebrowania Mszy trydenckiej?
    Odpowiedź kardynałów: Żaden biskup nie może zabronić żadnemu katolickiemu księdzu odprawiania Mszy trydenckiej.

Tymczasem narastał konflikt między abpem Marcelem Lefebvre, założycielem Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X a Stolicą Apostolską. Arcybiskup nie tylko negował reformę liturgiczną, ale także liczne inne dokumenty soborowe. Domagał się on pełnego prawa do sprawowania dawnej liturgii (jednocześnie negując prawowierność nowej mszy). Wreszcie 5 maja 1988 została podpisana przez obie strony ugoda regulująca funkcjonowanie Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X w w pełnej jedności z Rzymem. Niestety już następnego dnia, 6 maja 1988 roku abp Lefebvre wycofał swój podpis, nie mając zaufania do Stolicy Apostolskiego. 30 czerwca 1988 nielegalnie (tj. wbrew woli papieża) udzielił sakry biskupiej czterem kapłanom, członkom Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X. Reakcja Watykanu była natychmiastowa. 2 lipca 1988 r. papież Jan Paweł II wydał list apostolski motu proprio „Ecclesia Dei”, w którym ogłosił ekskomunikę (tj. faktycznie wykluczenie z Kościoła) abpa Lefebvre’a oraz czterech wyświęconych przez niego biskupów, uznając ich wyświęcenie jako czyn schizmatycki.

Czyn abpa Lefebvre’a spowodował rozłam w środowisku tradycjonalistów katolickich. Duża część z nich pragnęła pozostać w jedności z Rzymem. Stolica Apostolska również pragnęła uniknąć rozszerzenia się schizmy. Paradoksalnie schizmatycki czyn abpa Lefebvre’a spowodował, iż Stolica Apostolska postanowiła rozszerzyć możliwość sprawowania Mszy św. i sakramentów w klasycznym rycie rzymskim według przepisów obowiązujących w 1962 r. Jasno i wyraźnie przedstawia to cytat, zamieszczony na początku tego artykułu.

Listem „Ecclesia Dei” powołano do życia Papieską Komisję, zwaną właśnie Komisją „Ecclesia Dei”, która ma za zadanie opiekę nad środowiskami pragnącymi sprawować tradycyjną liturgię rzymską w pełnej jedności z Rzymem. Zaledwie trzy miesiące później, 18 października 1988 roku powołano na prawie papieskim stowarzyszenie życia apostolskiego od nazwą Bractwo Kapłańskie św. Piotra, złożonego z byłych członków Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X, którzy pragnęli pozostać wierni papieżowi. Bractwo to otrzymało prawo sprawowania Mszy św. i wszystkich sakramentów według przepisów z 1962 r. oraz zakładania i prowadzenia seminariów duchownych.

Należy nadmienić, iż Bractwo Kapłańskie św. Piotra nie jest jedynym zgromadzeniem, pielęgnującym tradycyjną liturgię w pełnej jedności z Rzymem. Do takich zgromadzeń należą m. in. opactwa benedyktyńskie w Le Barroux, Fontgombault, Randol i Triors (Francja), Bractwo św. Wincentego Ferreriusza, Instytut Chrystusa Króla Najwyższego Kapłana, Stowarzyszenie Kapłańskie św. Jana Fishera i inni. Dochodzą do tego liczni kapłani diecezjalni na całym świecie, wyznaczani przez swych ordynariuszy do opieki duszpasterskiej nad wiernymi, przywiązanymi do tradycyjnej liturgii łacińskiej.

1 stycznia 1991 roku Papieska Komisja „Ecclesia Dei” wystosowała list do biskupów amerykańskich, zachęcając ich w duchu listu „Ecclesia Dei” z 1988 r., aby hojnie umożliwiali wiernym uczestniczenie w tradycyjnej liturgii, gdy sobie tego życzą. W liście tym podkreślono, iż nie należy stosować rygorystycznych zasad określonych w 1984 r., a zatem można zezwalać na dawne msze w kościołach parafialnych.

Z czasem ze strony oponentów dawnej liturgii pojawiły się argumenty, iż w dawnej liturgii mogą uczestniczyć ci, którzy pamiętają ją z czasów, kiedy była powszechnie sprawowana. Papieska Komisja „Ecclesia Dei” w listach z dnia 5 września 1995 r. i 31 stycznia 1997 r. rozwiała te wątpliwości, zaprzeczając jakoby motu proprio „Ecclesia Dei” wprowadzało jakiekolwiek limity wieku osób proszących o indult.

Wielu najwyższych dostojników kościelnych celebruje z różnych okazji Mszę św. w klasycznym rycie rzymskim. Czyni to m. in. Joseph kard. Ratzinger, prefekt Kongregacji Nauki Wiary, a ostatnio także Dario Castrillon kard. Hoyos, przewodniczący Papieskiej Komisji „Ecclesia Dei” (24 maja 2003 r. w bazylice Matki Bożej Większej w Rzymie).

Tymczasem do Stolicy Apostolskiej napływa coraz więcej sygnałów od licznych grup wiernych proszących o pełne prawo uczestnictwa w Mszy św. w klasycznym rycie rzymskim.

Msze w klasycznym rycie rzymskim w Polsce

Również w Polsce od 1994 r. sprawowane są za zgodą biskupów diecezjalnych msze św. w tradycyjnym rycie rzymskim. Pierwszym biskupem, który udzielił zezwolenia był śp. abp Jerzy Stroba z Poznania. Miasta, gdzie regularnie odprawiane są msze indultowe (czyli w klasycznym rycie rzymskim za zgodą biskupów diecezjalnych) w Polsce:

  • Kraków
    Msza Św. w tradycyjnym rycie rzymskim, odprawiana jest w każdą niedzielę i święta o godz. 9.00 w kościele pw. św. Wojciecha (na Rynku Głównym).
  • Warszawa
    Msza Św. w tradycyjnym rycie rzymskim, z chorałem gregoriańskim odprawiana jest w każdą niedzielę o godz. 1330 w kościele pw. św. Benona, ul. Piesza 1 (w pobliżu rynku Nowego Miasta).
  • Poznań
    Msza Św.odprawiana jest u Ojców Franciszkanów przy Placu Bernardyńskim w każdą niedzielę o godz. 13 30.
  • Lublin
    Msze Św. odprawiane w każdą niedzielę o godzinie 15.00, i w święta nakazane (godz. wedle ogłoszenia) w Kościele pod wezwaniem Świętego Ducha przy Krakowskim Przedmieściu 1. 
  • Gorzów Wielkopolski
    Msza Św. w rycie klasycznym odprawiana jest nieregularnie (kilka razy w roku) w kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego przy ul. Warszawskiej 51, zawsze o godz. 15.00.
  • Wrocław
    Msza Św. w klasycznym rycie rzymskim odprawiana jest w każdą pierwszą niedzielę miesiąca, w Kościele NMP na Piasku, ul. św. Jadwigi, o godzinie 18.00.

Linki do ciekawych stron tradycyjnych:

www.christianitas.pl – strona podobna tematyką do fidelitas, w tym porządek mszy św. tradycyjnej w jednej z zakładek
www.tradycja.koc.pl
www.fssp.org – strona Bractwa Kapłańskiego św. Piotra (liczne zdjęcia z liturgii tradycyjnej)
www.latin-mass-society.org – strona brytyjskiego Stowrzyszenia Mszy Łacińskiej – w języku angielskim, kalendarz liturgiczny, lekcje łaciny i in.
www.unavoceresovia.prv.pl – strona katolików tradycyjnych z Rzeszowa
www.catholicliturgy.com – liczne informacje zarówno na temat mszy tradycyjnej jak i nowej
http://home.earthlink.net/~thesaurus/index.htm – strona z licznymi modlitwami łacińskimi
www.liturgialatina.org – teksty niektórych tradycyjnych ksiąg liturgicznych
www.unavoce.org oraz  www.unavoce.de – strona międzynarodowej organizacji Una Voce, promującej język łaciński w liturgii

Powrót

opracował Mirosław Mitrenga


© 2005-2007 G. Skrzydło & M. Pośpiech

Msze Św.

Poniedziałek 6:30 18:00
Wtorek 6:30 18:00
Środa 6:30 18:00
Czwartek 6:30 18:00
Piątek 8:30 17:00
Sobota 6:30 18:00
Niedziela 6:30 8:00 9:30 11:00 15:00 19:00
Google

Szukaj na stronie
Szukaj na WWW